BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ

BÖLÜM I

I.1.Bankalararası Takas Odaları Merkezi

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 8 inci ve mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.

Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.

Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2010 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.

31 Aralık 2010 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 41'dir. Bunlardan 36’sı fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 7 bankanın 4'ü fiziken ibrazsız çek takasına, 3'ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır.

Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.

BANKALARARASI TAKAS ODALARI

ÇEK TAKASI SİSTEMİ

(31 Aralık 2010 itibariyle)

SİSTEME KATILAN BANKALAR*

1. AKBANK                                     13. ALTERNATİFBANK                             25. TURKISH BANK

2. YAPI VE KREDİ                         14. T.C.ZİRAAT BANKASI                         26. BANKPOZİTİF

3. İŞ BANKASI                                15. T.HALK BANKASI                                27. CITIBANK

4. GARANTİ                                    16. T.EKONOMİ BANKASI                        28. ARAP TÜRK BANKASI

5. ŞEKERBANK                              17. ALBARAKA TÜRK                               29. ABN AMRO BANK **

6. VAKIFBANK                              18. ANADOLUBANK                                  30. WESTLB

7. KUVEYT TÜRK                          19. T. FİNANS KATILIM                            31. AKTİF BANK

8. FİNANSBANK                             20. HSBC BANK                                          32. NUROL YATIRIM BANKASI

9. FORTİS BANK                            21. T.C. MERKEZ BANKASI                      33. GSD YATIRIM BANKASI

10. ING BANK                                22. DENİZBANK                                         34. HABIB BANK

11. TURKLAND BANK                  23. TEKSTİLBANK                                     35. MILLENNIUM BANK³

12. ASYA KATILIM                        24. EUROBANK TEKFEN                          36. DEUTSCHE BANK³

*Sisteme giriş tarihine göre sıralanmıştır.

² 19.03.2010 tarihinden itibaren The Royal Bank of Scotland N.V. olarak değişmiştir.

³ Millennium Bank A.Ş. 27.04.2010, Deutsche Bank A.Ş. ise 20.09.2010 tarihinden itibaren fiziken ibrazsız takas sistemine katılmıştır.

Description: Description: Description: Description: takas

I.2.Yönetim Kurulu

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.

2010 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:

1. Akbank T.A.Ş.,

2. Turklandbank A.Ş.,

3. Finansbank A.Ş.,

4. Şekerbank T.A.Ş.,

5. Fortis Bank A.Ş.,

6. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,

7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,

8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,

9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,

10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,

11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,

12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.,

I.3.Personel Yapısı

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2010 itibariyle)
	Proje	Bilgisayar Uzmanı	Büro	Hizmetli	Toplam
	Sorumlusu	Bilgisayar Uzmanı	Memuru	Hizmetli	Toplam
Ankara	1	1	6		8
İstanbul			4	1	5
Toplam	1	1	10	1	13
Kaynak: BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2010 tarihi itibariyle 8’i Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 13 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetli personel Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

Personelin 4’ü üniversite, 8’i lise ve 1’i ortaokul mezunudur.

BÖLÜM II

II.1.Bankalararası Takas Odaları 2010 Yılı Faaliyetleri

2010 yılında takas odalarında 108.984 milyon TL tutarında 5.632.744 adet şehir içi, 136.202 milyon TL tutarında 14.155.273 adet şehir dışı olmak üzere toplam 245.186 milyon TL tutarında 19.788.017 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).

Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
	ÇEK ADEDİ			ÇEK TUTARI (TL)
	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam
31 Aralık 2009	6.246.553	15.325.136	21.571.689	99.552.276.326	160.563.200.056	260.115.476.382
31 Aralık 2010	5.632.744	14.155.273	19.788.017	108.983.568.879	136.202.293.120	245.185.861.999
Değişim Tutarı	- 613.809	-1.169.863	-1.783.672	9.431.292.553	-24.360.906.936	-14.929.614.383
DeğişimYüzdesi	- 9,8	- 7,6	- 8,3	9,5	-15,2	-5,7
Kaynak: BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 5,6’ı muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 18.670.006 adet ve 228.017 milyon TL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2009 yılına göre tutar olarak yüzde 14,3 adet olarak ise yüzde 16,6 oranında azalış olmuştur (Tablo 3, Grafik 1).

Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
	ÇEK ADEDİ			ÇEK TUTARI (TL)
	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam
31 Aralık 2009	5.630.256	13.679.983	19.310.239	90.659.007.864	110.118.944.344	200.777.952.208
31 Aralık 2010	5.340.498	13.329.508	18.670.006	103.184.687.243	124.832.467.310	228.017.154.553
Değişim Tutarı	- 289.758	-350.475	-640.233	12.525.679.379	14.713.522.966	27.239.202.345
DeğişimYüzdesi	- 5,1	-2,6	- 3,3	13,8	13,4	13,6
Kaynak: BTOM

Takastan iade edilen çekler incelendiğinde; 99 kodu ile iade edilen karşılıksız çeklerin adedinin 725.335 olduğu ve en önemli iade sebebini teşkil ettiği, bunu 276.003 adet ile 98- Diğer Hatalı Çekler ve 53.471 adet ile 82- Hesapta Yeterli Karşılığı Olmayan Çekler- II[1][1] Kodlarının izlediği görülmüştür.

Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 63.202 olmuştur (Grafik 1).

[2][1] 20.12.2009 tarih ve 27348 sayılı Resmi Razete’de yayımlanan 5941 Sayılı Kanun’un 3 üncü ve 8 inci maddeleri uyarınca, anılan Kanuna göre bastırılan çeklerde, çek takası sistemine iade edilen çekler için kullanılan kodlarda çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamına eşit veya altında olanlar için “81- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-I”; çek tutarı, sorumluluk tutarı ve hesap bakiyesi toplamı üzerinde olanlarda “82- Hesapta yeterli karşılığı olmayan çek-II” iade kodları kullanılmakta olup, mülga 3167 Kanun uyarınca karşılıksız kalan çekler için 99 numaralı kod kullanılmaya devam edilmektedir.

Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı

Kaynak BTOM

2010 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 13,4 oranında oranında reel azalış, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 4,3 oranında reel artış gerçekleşmiştir.

31 Aralık 2009 – 31 Aralık 2010 döneminde emisyon hacmi yüzde 27,6, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğü yüzde 20,8 artarken, takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 5,7 oranında azalış gerçekleştiği görülmektedir.

Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon TL)		Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

1 Ocak 2010–31 Aralık 2010 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının tamamı İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 3’de gösterilmektedir.

İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005 yılından itibaren yaklaşık yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.

31 Aralık 2010 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 36 katılımcının genel toplam içindeki payı yüzde 99,9 olarak gerçekleşmiştir.

Grafik 4. 2010 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Verilen çeklere göre)		Grafik 5. 2010 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (Alınan çeklere göre)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

2010 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 19.788 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

- T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.515 bin adet çek

- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.405 bin adet çek,

- T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.091 bin adet çek,

- Akbank T.A.Ş.’nin 1.856 bin adet çek,

- T. Halk Bankası A.Ş.’nin 1.411 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 51,9'unu oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

- T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.836 bin adet çek,

- T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.049 bin adet çek,

- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 1.928 bin adet çek,

- T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 1.536 bin adet çek

- T.Halk Bankası.A.Ş.’nin 1.500 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 49,8'ini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).

Grafik 6. 2010 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)		Grafik 7. 2010 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 93,6’sını oluşturduğu görülmektedir (Grafik 6).

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 67,8’ini karşıladığı görülmektedir (Grafik 7).

II.2.2010 Yılı İdari Faaliyetleri

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.

1. Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu (İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi Başkanı’nın başkanlığında anılan Komite üyelerinden Alternatif Bank A.Ş. ve Eurobank Tekfen A.Ş.’nin asil, Bank Pozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmelerine karar verilmiştir. (Karar no: 135, Karar tarihi: 19.7.2010)

2. BTOM’a ait Bursa Osmangazi İlçesi, İnönü Caddesi No- 72, Pafta 97, Ada 2109, Parsel 488 de kayıtlı arsa üzerine inşa edilmiş bulunan iş hanındaki 3.(üçüncü) katın tamamı olan 6/320 paylı 15,16,17,18, 4/320 arsa paylı 19,20,21 nolu büroların ve eklerinin Bankalararası Takas Odası Bursa hizmet yerine ilişkin gelen talepler değerlendirilerek Darüşşafaka Cemiyeti’ne hibe edilmesine, işlemleri yürütmek üzere BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’nca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bursa Şubesi Müdürü İsmail Yürümez veya Müdür Yardımcısı Halil Dilsiz’in yetkilendirilmesine ve söz konusu hibe işlemi için gerekli harcamaların yapılması konusunda BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

3. BTOM Yönetim Kurulu’nun 19.7.2010 tarih ve 135 sayılı toplantısında alınan karar çerçevesinde bankalardan gelen gelen cevaplar doğrultusunda Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) ve Tasfiye Halinde Türk Ticaret Bankası A.Ş.'ce satışa çıkarılan Bankalararası Ankara Takas Odası’nın Sıhhiye Necatibey Caddesi No:8/75 Ankara Han’da bulunan hizmet yerindeki iştirakçi bankalar adına müşterek mülkiyet esasına göre satın alınmış bulunan TMSF ve Tasfiye Halinde Türk Ticaret Bankası A.Ş.'ye ait hisselerin BTOM adına satın alınması ve bu amaçla gerekli ödeneğin tahsisi ile harcamaların yapılması konusunda BTOM Yönetim Kurulu Başkanı’na yetki verilmesine ve bu tutarın üye bankalardan BTOM Yönetmeliği’nin 12/a maddesi uyarınca eşit olarak tahsil edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

4. BTOM Yönetim Kurulu’nun 19.7.2010 tarih ve 135 No.lu toplantısında görüşülerek bir sonraki Yönetim Kurulu toplantısında karar verilmek üzere bankalardan görüş alınmasına karar verilen, Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) çeklerin elektronik ortamda imajlarının transfer edilebilmesi ve görüntülenebilmesi talebine ilişkin olarak konunun teknik ve hukuki boyutlarıyla değerlendirilmesi amacıyla bankaların ilgili tüm birimlerinin katılacağı teknik bir toplantı düzenlenmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

5. 28.4.1993 tarih ve 48 no.lu Karar ile bu tarihten itibaren yürürlüğe giren Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin; 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının “Yönetim komitelerinin, Merkez adına hizmet yeri satın alınması konusundaki teklifleri uyarınca bedeline bakılmaksızın Merkez adına hizmet yeri olarak kullanılmak üzere gayrimenkul satın alma ve Merkezin sahip olduğu gayrimenkuller üzerinde her türlü tasarrufta bulunma yetkisi Yönetim Kurulu'na aittir.” şeklinde değiştirilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

6. 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir.(Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

7. 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 40.000.-TL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 1.050.- TL olarak uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

8. BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2011 tarihinden geçerli olmak üzere 10.000.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

9. Bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan kapatılan hizmet yerlerinin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak vb. giderlerinin 2011 yılında ve müteakip yıllarda ödenmesine ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

10. Günlük çek takası işlemlerinde iade edilmesi gereken çeklere ilişkin bilgilerin takas odası bilgisayarına gönderilme son saatinin 17:00 olarak devam etmesine ve söz konusu saatin 17:30 olarak düzenlenmesi hususunun Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği çalışmalarının tamamlanmasından sonra değerlendirilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 135, Karar tarihi: 19.7.2010)

11. BTOM Yönetim Kurulu’nun 26.12.2001 ve 26.12.2005 tarihli toplantılarında alınan Kararlar uyarınca bilgisayar uzmanlarının görevleri gereği yapacakları seyahatlerde karşılanan gider ve masrafların bütçe dönemi içerisinde verilen ödeneği aşması durumunda gerekli ödeneğin tahsisi için Yönetim Kurulu Başkanı’nın yetkilendirilmesine karar verilmiştir. (Karar no: 136, Karar tarihi: 10.12.2010)

Ayrıca;

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin faaliyetleri ile ilgili olarak Ankara ve İstanbul Takas Odalarının 2011 yılı içinde yapacağı harcamalar ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.

Bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.

20.12.2009 tarih ve 27438 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca hazırlanan 2010/2 No.lu Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Tebliği uyarınca bastırılan çekler için kullanılacak iade kodları başarıyla işletime alınmıştır.

Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile imzalanan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 31 inci maddesi uyarınca bankalararası takas odaları personeli için Aksigorta A.Ş. ile Grup Sağlık Sigortası yapılmıştır.

BASİSEN ile imzalanan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.03.2010 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretlerinin 105 TL’den az olmamak kaydıyla yüzde 7, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19 uncu maddesi uyarınca yüzde 9,86, “Yemek Yardımı” başlıklı 21 nci maddeleri uyarınca da yüzde 9,54 oranında artırılmıştır.

BTOM bilgisayar uzmanlarının aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden belirlenmiştir.

Millenium Bank A.Ş. 27.4.2010 tarihinden itibaren, BTOM Yönetmeliği ve Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi kapsamında 16.04.1998 tarihinden beri yürütülmekte olan fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmıştır.

BTOM mülkiyetinde bulunan Bankalararası Bursa, Edirne ve İskenderun Takas Odası hizmet yerleri için iş yeri sigortası (yangın, dahili su, deprem vb.) yaptırılmış, sigorta işlemi için gerçekleştirilen giderin Bankalararası Ankara Takas Odası 2010 bütçesinden karşılanmıştır.

Türkoğlu Demir ve Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. vekilleri tarafından BTOM aleyhine açılan ve T.C. Ankara Asliye İkinci Ticaret Mahkemesinin 29.12.2008 tarih ve 2008/697 sayılı Kararı ile red olunan ve BTOM lehine sonuçlanan davanın, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi tarafından görülen temyiz davasında 15.2.2010 tarihinde yerel mahkeme kararı onanmıştır.

BTOM adına satın alınan Bursa Takas Odası hizmet yerinin bulunduğu Güneş İşhanına Yönetici tayin edilmesi amacıyla Nuray Demir Sevinç, Raif Demir, Necati Sevinç ve Güneş Gay.Yat.Menkul Tic.Ltd.Şti. adına Av.Şerif Civan tarafından Bursa 1.Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde açılan 2010/1242 Esas sayılı davanın 25.10.2010 tarihinde reddine karar verilmiş, diğer davalar ise devam etmiştir. 31.8.2007-30.4.2010 dönemine ait anılan gayrimenkul satış vaadi sözleşmesi ve ekindeki protokolden kaynaklanan cezai şart ve işlemiş faiz alacaklarının takibi yapılmıştır.

Kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 360.-TL ödendiği ve söz konusu tutarın ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak tahsil edilmiştir.

BTOM web sitesi ile hızlı bilgi aktarımı için internet erişim hizmetine ilişkin olarak Ortadoğu Yazılım Hizmetleri A.Ş. (TR.NET) ile Ankara Takas Odası için 6.000.-TL, İstanbul Takas Odası için 6.000.-TL olmak üzere toplam 12.000.-TL bedelle hizmet sözleşmesi yenilenmiştir.

BTOM’a ait Bankalararası Edirne Takas Odası hizmet yerinin Yapı Kullanım İzni belgesi yenilenmiştir.

BTOM 2009 yılı faaliyet raporu hazırlanarak, basım işlemi gerçekleştirilmiş ve BTOM internet sitesinde yayımlanmıştır.

II.3.İyileştirme ve Geliştirme Çalışmaları

ü BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.

ü BTOM elektronik çek takası sisteminin yeni yazılımı kapsamında, bankalara hızlı, güvenilir ve esnek çek bilgisi dağıtımı yapılabilmesi amacıyla, yüksek standartlı teknoloji uygulaması gerektiren görüntü transferi fizibilite çalışmaları yapılmıştır.

ü Takas iade dağıtım paketinin zamanında alınabilmesini ve özellikle ay sonlarında yaşanan sıkıntıların en aza indirilebilmesini teminen Bankalararası Takas Odaları Merkezine bağlı Ankara ve İstanbul Takas Odalarının donanım sistemlerinde ihtiyaç duyulan 4 adet sabit disk alınmıştır. Böylece sabit disklerin okuma hızı RAID yapısı düzenlenerek iki katına yükseltilmiştir.

BÖLÜM III

III.1.2010 Yılı Bilanço ve Gelir-Gider Yapısı

A- BİLANÇO

a) AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2009 yılında 25.332 TL iken, 2010 yıl sonu itibariyle 26.460 TL olarak gerçekleşmiştir.

i- Dönen Varlıklar

1) Bankalar

Toplam aktiflerin tamamını oluşturan bankalar kalemi 2010 yılı sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 4,75 azalışla 26.460 TL olmuştur. Söz konusu tutar, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2010 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinden oluşmaktadır. Bu hesap 2011 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

ii- Duran Varlıklar

1) Gayrimenkuller:

“Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 19.556 TL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

2)- Menkuller:

2009 yılı sonu itibariyle 318.108 TL olan menkuller toplamı, 2010 yılı sonu itibariyle nominal olarak yüzde 1,8’lik artış, reel olarak ise yüzde 6,5’lik azalışla 323.785 TL olarak gerçekleşmiştir.

3)- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

2009 yılında 200.197 TL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2010 yıl sonu itibariyle 204.510 TL olarak gerçekleşmiştir.

4) Birikmiş Amortismanlar:

Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2010 yılında, maddi duran varlıklar için 343.342 TL, maddi olmayan duran varlıklar için 204.510 TL olmak üzere toplam 547.851 TL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2009 yılında 537.862 TL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2010 yılında 9.990 TL’lik artış göstermiştir.

Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

b) PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2010 yılında 26.460 TL olarak gerçekleşmiştir.

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

1) Alınan Avanslar:

Bankalardan 2010 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

2) Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2010 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2011 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2009 yılında 25.332 TL iken, 2010 yılında reel yüzde 4,1’lik azalışla 26.460 TL olarak gerçekleşmiştir.

Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

c) NAZIM HESAPLAR

Nazım hesapta yer alan bakiye sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle firmalardan alınan teminat mektuplarının tutarı olup; 2009 yılında 29.260 TL olan tutar 2010 yılında 15.960 TL olarak gerçekleşmiştir.

B- GELİR-GİDER TABLOSU

Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2009 yılına göre reel olarak yüzde 6,1 azalışla 1.057.084 TL olmuştur.

a) GELİRLER

Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2010 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 6,1’lik azalışla 1.057.084 TL tahsil edilmiştir.

b) GİDERLER

Bankalararası takas odalarında 2010 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

1) Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2010 yılında bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 103,4 oranında artarak 7.309 TL olmuştur. Söz konusu artışta Edirne Takas Odası hizmet yerinin yapı kullanım izni belgesinin yenilenmesi için yapılan harcama etkili olmuştur.

2) Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2010 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 2,1 oranında azalarak 3.127 TL olmuştur.

3) Bilgisayar Donanım Giderleri:

2009 yılında 8.293 TL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2010 yılında 4.867 TL olarak gerçekleşmiştir.

4) Bilgisayar Yazılım Giderleri:

2009 yılında 2.084 TL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2010 yılında reel olarak yüzde 90,1 oranında artarak 4.313 TL olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu artışta iki yılda bir yapılan periyodik yazılım lisans güncellemesi etkili olmuştur.

5) Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

Bina tadilat ve onarım giderlerinde 2010 yılında harcama gerçekleşmemiştir.

6) Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

2009 yılında 1.645 TL olan sigorta giderleri, 2010 yılında 1.728 TL olarak gerçekleşmiştir.

7) Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan XII. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1.3.2010 tarihinde yapılan yüzde 7’lik zam oranına rağmen, personel giderleri kalemi bir önceki yıla göre reel olarak yüzde 10,2’lik azalışla 775.407 TL olarak gerçekleşmiştir. Böylece, 2009 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 76,7'lik paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2010 yılında yüzde 73,4’e gerilemiştir. Söz konusu düşüş, 2009 yılı Mayıs işten ayrılan personele ödenen kıdem ve ihbar tazminatı nedeniyle 2009 yılı tutarının yüksek gerçekleşmesi, 2010 yılında ise anılan personelin ayrılması nedeniyle ücret toplamının düşük gerçekleşmesinden kaynaklanmaktadır.

8) Ayni Yardımlar:

2010 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 235 TL azalarak 1.250 TL olarak gerçekleşmiştir.

9) Sağlık Yardımları:

2010 yılında sağlık yardımları tutarı 6 TL azalarak toplam 41.902 TL olmuştur.

Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

- Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 775.407 TL,

- Ayni Yardımlar için 1.250 TL,

- Sağlık Yardımları için 41.902 TL

olmak üzere toplam 818.559 TL’lik bir gider oluşmuştur.

2009 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 80,9 iken, 2010 yılında bu oran yüzde 77,4’e düşmüş, toplam personel giderleri 2009 yılına göre reel olarak yüzde 10,1 oranında azalış göstermiştir.

10) Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

2010 yılında 810 TL’lik demirbaş alımı gerçekleştirilmiştir.

11) Bakım Onarım Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2010 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 11.733 TL artarak 38.252 TL olmuştur.

12) Haberleşme Giderleri:

2010 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2009 yılına göre 4.176 TL azalarak 70.671 TL olmuştur.

13) Elektrik Su Giderleri:

Bir önceki yıla göre 2.369 TL artan elektrik ve su giderleri toplamı 23.049 TL olmuştur.

14) İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 1.764 TL artarak 22.226 TL olmuştur.

15) Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

Matbua ve kırtasiye giderleri, 2009 yılına göre 1.076 TL artarak 3.706 TL’ye yükselmiştir.

16) Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 159 TL artarak 2010 yılında 652 TL olarak gerçekleşmiştir.

17) Temizlik Malzemesi Giderleri:

Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 837 TL artarak 2010 yılında 1.799 TL olmuştur.

18) Şirket Temizlik Giderleri:

Bankalararası Takas Odalarının temizlik işleri 2009 yılından itibaren özel bir firma tarafından gerçekleştirilmeye başlanmış olup, 2010 yılında temizlik şirketi giderleri kalemi 24.816 TL. olarak gerçekleşmiştir.

19) Avukatlık Ücreti:

2009 yılında ödenen 2.956 TL’lik avukatlık ücreti, 2010 yılında 5.546 TL olmuştur.

20) Mali Müşavirlik Ücreti:

2009 yılında 3.973 TL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2010 yılında 4.371 TL olarak gerçekleşmiştir.

21) Sair Giderler:

Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 254 TL artarak 4.245 TL olarak gerçekleşmiştir.

22) Yurt içi Seyahat Gideri:

2009 yılında 9.659 TL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat giderleri 7.378 TL artarak 2010 yılında 17.037 TL olarak gerçekleşmiştir. Yüzde 76,4’lük söz konusu artış esas olarak 5941 sayılı Kanun uyarınca bastırılan çekler için kullanılabilecek yeni iade kodlarının işletime alınması çalışmalarında yapılan seyahat giderlerinden kaynaklanmaktadır.

III.2. Çek Maliyeti

Bankalararası takas odalarının toplam harcamaları 2010 yılında bir önceki yıla göre yüzde 2,3 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 3,3 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2009 yılında 5,4 Kr. iken, 2010 yılında yüzde 5,6 artışla 5,7 Kr.’ye yükselmiştir (Grafik 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek
Başına Maliyet (Bin Adet, Kr)

Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2009 yılında 4,8 Kr olan çek başına maliyetin 2010 yılında 5,3 Kr.’ye yükseldiği görülmektedir.

2010 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2010 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 5,2 Kr. olmuştur.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2010 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 73,4’lik kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 6,7), sağlık yardımları (yüzde 4), Bakım Onarım Giderleri (yüzde 3,6), İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri (yüzde 2,1), Elektrik Su Giderleri (yüzde 2,2) ve Şirket Temizlik Giderleri (yüzde 2,4), çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 6).

BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

Tablo 1 Bankalararası Takas Odaları Merkezi Bilançosu

Tablo 2 Bankalararası Takas Odaları Merkezi Gelir-Gider Tablosu

Tablo 3 Giderlerin takas odalarına göre dağılımı

Tablo 4 Ödenek ve harcamaların takas odaları arasında dağılımı

Tablo 5 Çek adet ve tutarlarının yıllar itibariyle gelişimi (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 6 Çek adet ve tutarlarının yıllar itibariyle gelişimi (İşleme Alınan)

Tablo 7 Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2010 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyete yansıması (İşleme Alınan)

Tablo 8 Yıllar itibariyle harcamaların çek başına maliyete yansıması (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 9 Ticari ve resmi mevduat tutarları ile bankalararası takas odalarında işleme alınan çek tutarlarının yıllar itibariyle gelişimi (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 10 Fiziki ibraz olmaksızın yapılan çek takası katılımcıları

Tablo 11 Takas odaları hakkında bilgiler

Tablo 12 Bankalararası Takas Odaları Merkezi personeline ilişkin bilgiler