Faaliyet Raporu 2008

BÖLÜM I

I.1.Bankalararası Takas Odaları Merkezi

1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) 1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları çerçevesinde yürütülmektedir.

Takas işlemleri, 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997 tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden yapılmaktadır.

Bu sisteme katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun sonucunda, 31 Aralık 2008 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.

31 Aralık 2008 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan üyelerin sayısı 41'dir. Bunlardan 34’ü fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine katılmaktadır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 6 bankanın 3'ü fiziken ibrazsız çek takasına, 3'ü fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında yürütmektedir.

Ödeme sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirme yapılmaktadır.

BANKALARARASI TAKAS ODALARI

ÇEK TAKASI SİSTEMİ

(31 Aralık 2008 itibariyle)

SİSTEME KATILAN BANKALAR*

1. AKBANK                            13. ALTERNATİFBANK                                        25. TURKISH BANK

2. YAPI VE KREDİ                14. T.C.ZİRAAT BANKASI                                   26. BANKPOZİTİF

3. İŞ BANKASI                       15. T.HALK BANKASI                                          27. CITIBANK

4. GARANTİ                           16. T.EKONOMİ BANKASI                                  28. ARAP TÜRK BANKASI

5. ŞEKERBANK                     17. ALBARAKA TÜRK                                         29. ABN AMRO BANK

6. VAKIFBANK                     18. ANADOLUBANK                                             30. WESTLB

7. KUVEYT TÜRK                 19. T. FİNANS KATILIM                                       31. AKTİF BANK

8. FİNANSBANK                    20. HSBC BANK                                                    32. NUROL YATIRIM BANKASI

9. FORTİS BANK                   21. T.C. MERKEZ BANKASI                                33. GSD YATIRIM BANKASI

10. ING BANK                       22.DENİZBANK                                                     34. HABIB BANK

11. TURKLAND BANK         23. TEKSTİLBANK

12. ASYA KATILIM               24. EUROBANK TEKFEN

*Sisteme giriş tarihine göre sıralanmıştır.

I.2.Yönetim Kurulu

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.

2008 yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak görev almışlardır:

1. Akbank T.A.Ş.,

2. Denizbank A.Ş.

3. ING Bank A.Ş.

4. Şekerbank T.A.Ş.,

5. Turkish Bank A.Ş.

6. Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,

7. Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,

8. Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,

9. Türkiye Halk Bankası A.Ş.,

10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,

11. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.,

12. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.,

I.3.Personel Yapısı

Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı (31.12.2008 itibariyle)
	Proje	Bilgisayar Uzmanı	Büro	Hizmetli	Toplam
	Sorumlusu	Bilgisayar Uzmanı	Memuru	Hizmetli	Toplam
Ankara	1	1	6	1	9
İstanbul			4	1	5
Toplam	1	1	10	2	14
Kaynak: BTOM

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nde 31.12.2008 tarihi itibariyle 9’u Ankara, 5’i İstanbul Takas Odası’nda olmak üzere toplam 14 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup, diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetliler Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.

Personelin 4’ü yüksek okul, 1’i teknik lise, 2’si meslek lisesi, 5’i lise ve 2’si ortaokul mezunudur.

BÖLÜM II

II.1.Bankalararası Takas Odaları 2008 Yılı Faaliyetleri

2008 yılında takas odalarında 119.300 milyon YTL tutarında 7.866.157 adet şehir içi, 145.966 milyon YTL tutarında 17.744.860 adet şehir dışı olmak üzere toplam 265.267 milyon YTL tutarında 25.611.017 adet çek işlem görmüştür (Tablo 2).

Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler
	ÇEK ADEDİ			ÇEK TUTARI (YTL)
	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam
31 Aralık 2007	8.343.108	18.737.418	27.080.526	110.224.992.807	133.451.816.604	243.676.809.411
31 Aralık 2008	7.866.157	17.744.860	25.611.017	119.300.263.700	145.966.483.538	265.266.747.238
Değişim Tutarı	- 476.951	- 992.558	- 1.469.509	9.075.270.893	12.514.666.934	21.589.937.827
DeğişimYüzdesi	- 5,7	- 5,3	- 5,4	8,2	9,4	8,9
Kaynak: BTOM

Ancak, toplam çek adedinin yüzde 9,6’sı muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen çekler düşüldüğünde, 23.156.510 adet ve 234.272 milyon YTL tutarında çekin hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde, 2007 yılına göre tutar olarak yüzde 6,3 artış, adet olarak ise yüzde 7,0 oranında azalış olmuştur (Tablo 3, Grafik 1).

Tablo 3. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler
	ÇEK ADEDİ			ÇEK TUTARI (YTL)
	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam	Şehir içi	Şehir dışı	Toplam
31 Aralık 2007	7.752.794	17.133.621	24.886.415	102.495.278.072	117.969.719.837	220.464.997.909
31 Aralık 2008	7.146.930	16.009.580	23.156.510	108.355.836.341	125.916.277.717	234.272.114.058
Değişim Tutarı	- 605.864	- 1.124.041	- 1.729.905	5.860.558.269	7.946.557.880	13.807.116.149
DeğişimYüzdesi	- 7,8	- 6,6	- 7,0	5,7	6,7	6,3
Kaynak: BTOM

Takastan iade edilen çekler incelendiğinde; 99 kodu ile iade edilen karşılıksız çeklerin adedinin 1.434.439 olduğu ve en önemli iade sebebini teşkil ettiği, bunu 564.805 adet ile 93- Keşideci Tarafından Ödeme Yasağı Konulan Çekler ve 341.854 adet ile 98- Diğer Hatalı Çekler Kodlarının izlediği görülmüştür. Bahsi geçenlerin dışında kalan kodlar ile yapılan iadelerin adedi ise 113.409 olmuştur (Grafik 1).

Grafik 1. İadelerin Nedenlerine Göre Dağılımı

Kaynak BTOM

2008 yılında bankalararası takas odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre binde 7 reel artış, hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 1,7 oranında reel azalış gerçekleşmiştir.

31 Aralık 2007 – 31 Aralık 2008 döneminde emisyon hacminde yüzde 15,7, bankacılık sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 25,8 ve takasta işleme alınan toplam çek tutarında yüzde 8,9 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir.

Grafik 2. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi (Bin Adet, Milyon YTL)		Grafik 3. Bankalararası İstanbul Takas Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı (Bin Adet, %)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

1 Ocak 2008–31 Aralık 2008 döneminde bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının yaklaşık yüzde 100'ü İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle gelişimi Grafik 3’de gösterilmektedir.

İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi, fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005 yılından itibaren yaklaşık yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.

31 Aralık 2008 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 34 katılımcının genel toplam içindeki payı yüzde 99,9 olarak gerçekleşmiştir.

Grafik 4. 2008 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (%-Verilen çeklere göre)		Grafik 5. 2008 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar (%-Alınan çeklere göre)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

2008 yılı içinde bankalararası takas odalarında işleme alınan 25.611 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı incelendiğinde;

- T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 3.448 bin adet çek

- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.791 bin adet çek,

- Akbank T.A.Ş.’nin 2.702 bin adet çek,

- T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.315 bin adet çek,

- T. Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1.709 bin adet çek

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 51'ini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).

Aynı inceleme bankaların kendi nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;

- T.İş Bankası A.Ş.’nin 3.377 bin adet çek,

- Akbank T.A.Ş.’nin 2.599 bin adet çek,

- T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.418 bin adet çek,

- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.062 bin adet çek,

- T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 1.966 bin adet çek,

ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 49'unu oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).

Grafik 6. 2008 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Tahsil Eden Bankalar (%)		Grafik 7. 2008 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında Net Olarak En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%)

Kaynak BTOM		Kaynak BTOM

Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş bankanın toplamın yüzde 93’ünü oluşturduğu görülmektedir (Grafik 6).

Provizyon masrafı ödeyen bankalar incelendiğinde ise; ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 73’ünü karşıladığı görülmektedir (Grafik 7).

II.2.2008 Yılı İdari Faaliyetleri

Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.

1- Bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan kapatılan Bankalararası Takas Odası hizmet yerlerinin vergi, sigorta, işyeri yönetim ve yakacak v.b. giderlerinin 2009 yılında da ödenmesine ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine devam edilmesine karar verilmiştir. (Karar no:132, Karar tarihi: 23.12.2008)

2- 1.1.2009 tarihinden geçerli olmak üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus tahsil edilen katılım payının 30.000.-YTL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 900.-YTL olarak uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no:132, Karar tarihi: 23.12.2008)

3- BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991 tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye ilişkin tutarın, 1.1.2009 tarihinden geçerli olmak üzere 3.000.-TL’ye yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no:132, Karar tarihi: 23.12.2008)

4- 1.1.2009 tarihinden geçerli olmak üzere, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin 6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no:132, Karar tarihi: 23.12.2008)

Ayrıca;

Banka Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi imzalanmış, ve söz konusu sözleşme uyarınca Aksigorta A.Ş. ile grup sağlık sigortası sözleşmesi yapılmıştır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin faaliyetleri ile ilgili olarak odaların 2009 yılı içinde yapacağı harcamalara ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.

Bankalararası takas odalarının yıl içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.

BTOM adına Bursa’da satın alınan gayrimenkul ile ilgili dava ve icra takipleri sürdürülmektedir. Söz konusu davayla ilgili 2008 yılı içinde davalı taraftan tahsil edilen tutar 3.750.-YTL olurken, davaya ilişkin toplam tahsil edilen tutar 2008 yılı sonu itibariyle 32.136,13 YTL’ye ulaşmıştır.

BTOM aleyhine Ankara Asliye 2 nci Ticaret Mahkemesi’nde açılan 2004 / 710 Esas no.lu dava devam etmektedir.

BASİSEN ile imzalanan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca 01.03.2008 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin “Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri yüzde 8 oranında artırılmıştır.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi bilgisayar uzmanlarının aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden belirlenmiştir.

Kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 310,40 YTL’nin BTOM’nin 2009 yılı bütçesine dahil edilmeden ödenmiş ve söz konusu tutarın ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak tahsil edilmiştir.

Bankalararası Takas Odaları Mülkiyetinde bulunan Bankalararası Bursa Takas Odası, Edirne Takas Odası, İskenderun Takas Odası ve İstanbul Takas Odası hizmet yerleri için iş yeri sigortası (yangın, dahili su, deprem vb.) yaptırılmış ve sigorta işlemi için gerçekleştirilen gider Bankalararası Ankara Takas Odası 2008 bütçesinden karşılanmıştır.

Kapatılan Bankalararası Takas Odaları’nın eski çalışanları için çalıştıkları süre zarfında kullanmadıkları yıllık ücretli izin haklarının karşılığı olan ücretler için yapılan hesaplamalar sonucunda ilgililere gerekli ödeme yapılmıştır.

2007 yılı BTOM Faaliyet Raporu hazırlanarak basım işlemi gerçekleştirilmiş ve BTOM internet sitesinde yayımlanmıştır.

II.3.İyileştirme ve Geliştirme Çalışmaları

ü BTOM elektronik çek takası yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.

ü BTOM elektronik çek takası sisteminin yeni yazılımı kapsamında, bankalara hızlı, güvenilir ve esnek çek bilgisi dağıtımı yapılabilmesi amacıyla, yüksek standartlı teknoloji uygulaması gerektiren görüntü transferi ön çalışmaları devam etmektedir.

ü Çek takası faaliyetlerinin kesintisiz ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi, sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla takip edilen teknolojik gelişmeler ve ihtiyaçlar doğrultusunda BTOM Yönetmeliği’nin değiştirilmesi çalışmaları devam etmektedir.

ü 24 Ekim 2007 tarihli Telekomünikasyon Kurumu Tarafından Erişim Sağlayıcılara ve Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca, BTOM tarafından Yer Sağlayıcı Faaliyet Belgesi temin edilmiş olup, anılan Merkezin sorumluluğundaki son 6 aya ait trafik bilgilerinin tutulması ve saklanması konusunda gerekli yazılım çalışmaları yapılmıştır.

BÖLÜM III

III.1.2008 Yılı Bilanço ve Gelir-Gider Yapısı

A- BİLANÇO

a) AKTİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2007 yılında 26.233 YTL iken, 2008 yıl sonu itibariyle 25.104 YTL olarak gerçekleşmiştir.

i- Dönen Varlıklar

1) Bankalar

2008 yıl sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel yüzde 11,48 azalarak 25.104 YTL olan toplam aktiflerin tamamı bankalar kaleminden oluşmaktadır. Bu tutarı, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2008 Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintileri oluşturmaktadır. Bu hesap 2009 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.

ii- Duran Varlıklar

1) Gayrimenkuller:

“Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin toplam tutarı yıl sonu itibariyle 19.556 YTL olarak gerçekleşmiştir. Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.

2)- Menkuller:

31 Aralık 2007 tarihi itibariyle 309.815 YTL olan menkuller toplamı, 2008 yılı sonunda değişmeyerek aynı kalmıştır.

3)- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar:

2007 yılında 192.593 YTL olan diğer maddi olmayan duran varlıklar kalemi 2008 yıl sonu itibariyle 198.113 YTL olarak gerçekleşmiştir.

4) Birikmiş Amortismanlar:

Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2008 yılında, maddi duran varlıklar için 329.371 YTL, maddi olmayan duran varlıklar için 198.113 YTL olmak üzere toplam 527.484 YTL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer almaktadır. 2007 yılında 521.965 YTL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2008 yılında 5.520 YTL’lik artış göstermiştir.

Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

b) PASİF KALEMLERİN İNCELENMESİ

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2008 yılında 25.104 YTL olarak gerçekleşmiştir.

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

1) Alınan Avanslar:

Bankalardan 2008 yılı içinde takas odaları faaliyetleri nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.

2) Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:

Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2008 yılının Aralık ayı ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili kuruluşlara 2009 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2007 yılında 26.233 YTL iken, 2008 yılında reel yüzde 11,5’lik azalışla 25.104 YTL olarak gerçekleşmiştir.

Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.

c) NAZIM HESAPLAR

Nazım hesapta yer alan bakiye sözleşme karşılığı yaptırılan işler nedeniyle bir firmadan alınan teminat mektubunun tutarı olup; 2007 yılında 13.159 YTL olan tutar 2008 yılında 13.300 YTL olarak gerçekleşmiştir.

B- GELİR-GİDER TABLOSU

Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2007 yılına göre 58.893 YTL artarak 1.011.008 YTL’ye yükselmiştir.

a) GELİRLER

Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:

Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2008 yılı içinde, işletme masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 6,2’lik bir artışla 1.011.008 YTL tahsil edilmiştir.

b) GİDERLER

Bankalararası takas odalarında 2008 yılı içinde yapılan harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo 3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda özetlenmiştir.

1) Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair Giderler:

Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı 2008 yılında bir önceki yıla göre yüzde 5,2 oranında azalarak 2.950 YTL olmuştur.

2) Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet binalarının 2008 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta giderleri tutarı bir önceki yıla göre yüzde 118 oranında artarak 2.853 YTL olmuştur.

3) Bilgisayar Donanım Giderleri:

2007 yılında 4.288 YTL olarak gerçekleşen donanım harcamaları, 2008 yılında 698 YTL’ye gerilemiştir.

4) Bilgisayar Yazılım Giderleri:

2007 yılında 1.989 YTL olan bilgisayar yazılım giderleri, 2008 yılında esas olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi yazılım geliştirme ve işletim sistemlerine ilişkin lisanslama ile antivirüs ve muhasebe ve bordro yazılım giderlerine ilişkin harcamalar nedeniyle 5.520 YTL’ye yükselmiştir.

5) Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:

2007 yılında Bankalararası İstanbul Takas Odası’na ait tadilat ve onarım giderleri nedeniyle 7.772 YTL olan bu gider kalemi, 2008 yılında 3.900 YTL olarak gerçekleşmiştir.

6) Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:

2007 yılında 1.601 YTL olan sigorta giderleri, 2008 yılında 1.827 YTL'ye yükselmiştir.

7) Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:

Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1 Mart 2008 tarihinde yüzde 8 oranında zam yapılması nedeniyle personel giderleri kalemi bir önceki yıla göre yüzde 4,5’lik bir artışla 781.912 YTL olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2007 yılında toplam giderler içerisinde yüzde 78,6'lık paya sahip olan söz konusu kalemin payı 2008 yılında yüzde 77.3’e düşmüştür.

8) Ayni Yardımlar:

2008 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre 575 YTL azalarak 3.415 YTL olarak gerçekleşmiştir.

9) Sağlık Yardımları:

2008 yılında sağlık yardımları tutarı 10.219 YTL azalarak toplam 46.341 YTL olmuştur.

Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate alındığında;

- Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni Kesintiler için 781.913 YTL,

- Ayni Yardımlar için 3.415 YTL,

- Sağlık Yardımları için 46.341 YTL

olmak üzere toplam 831.669 YTL’lik bir gider oluşmuştur.

2007 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 83 iken, 2008 yılında bu oran yüzde 82’ye düşmüş, toplam personel giderleri 2007 yılına göre reel olarak yüzde 2,4 oranında azalış göstermiştir.

10) Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:

2007 yılında demirbaş alımı yapılmamış olup, 2008 yılında 185 YTL’lik demirbaş alımı gerçekleştirilmiştir.

11) Bakım Onarım Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile kullanılan demirbaş eşyanın 2008 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri toplamı bir önceki yıla göre 722 YTL artarak 27.010 YTL’ye yükselmiştir.

12) Haberleşme Giderleri:

2008 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2007 yılına göre 8.205 YTL artarak 74.408 YTL olmuştur.

13) Elektrik Su Giderleri:

Bir önceki yıla göre 5.608 YTL artan elektrik ve su giderleri toplamı 17.687 YTL olmuştur.

14) İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:

Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 6.040 YTL artarak 21.940 YTL’ye yükselmiştir.

15) Matbua ve Kırtasiye Giderleri:

Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre 17 YTL artarak 2.140 YTL’ye yükselmiştir.

16) Bilgisayar Tüketim Malzemesi:

Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 276 YTL azalarak 2008 yılında 944 YTL olarak gerçekleşmiştir.

17) Temizlik Malzemesi Giderleri:

Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi giderleri bir önceki yıla göre 592 YTL artarak 2008 yılında 1.092 YTL olmuştur.

18) Avukatlık Ücreti:

2007 yılında ödenen 5.449 YTL’lik avukatlık ücreti, 2.572 YTL azalarak, 2008 yılında 2.877 YTL olmuştur.

19) Mali Müşavirlik Ücreti:

2007 yılında 2.300 YTL mali müşavirlik ücreti ödenirken, söz konusu ücret 2008 yılında 3.300 YTL olarak gerçekleşmiştir.

20) Sair Giderler:

Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 183 YTL azalarak 3.060 YTL olarak gerçekleşmiştir.

21) Yurt içi Seyahat Gideri:

2007 yılında 8.403 YTL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat gideri sınırlı sayıdaki seyahatler nedeniyle 2008 yılında 6.947 YTL olmuştur.

III.2. Çek Maliyeti

Bankalararası takas odalarının toplam harcamaları 2008 yılında bir önceki yıla göre yüzde 6 artarken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 7,0 azalmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2007 yılında 3,8 Ykr. iken, 2008 yılında yüzde 15,8 artışla 4,4 Ykr.’ye yükselmiştir (Grafik 7).

Grafik 7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile Çek
Başına Maliyet (Bin Adet, Ykr)

Kaynak: BTOM

Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre yapıldığında 2007 yılında 3,5 Ykr olan çek başına maliyetin 2008 yılında 3,9 Ykr.’ye yükseldiği görülmektedir.

2008 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2008 yılı avansının kapatılmasında kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 3,9 Ykr. olmuştur.

Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2008 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu maliyetin yüzde 77’lik kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir. Haberleşme giderleri (yüzde 7,3), sağlık yardımları (yüzde 4,6), Bakım Onarım Giderleri (yüzde 2,7), İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri (Yüzde 2,2), Elektrik Su Giderleri (yüzde 1,8), çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 7).

BÖLÜM IV

EK TABLOLAR

Tablo 1 Bankalararası Takas Odaları Merkezi Bilançosu

Tablo 2 Bankalararası Takas Odaları Merkezi Gelir-Gider Tablosu

Tablo 3 Giderlerin takas odalarına göre dağılımı

Tablo 4 Ödenek ve harcamaların takas odaları arasında dağılımı

Tablo 5 Çek adet ve tutarlarının yıllar itibariyle gelişimi (İşleme Alınan - Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 6 Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2008 yılında yapılan harcamalarının çek başına maliyete yansıması (İşleme Alınan)

Tablo 7 Yıllar itibariyle harcamaların çek başına maliyete yansıması (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 8 Ticari ve resmi mevduat tutarları ile bankalararası takas odalarında işleme alınan çek tutarlarının yıllar itibariyle gelişimi (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)

Tablo 9 Fiziki ibraz olmaksızın yapılan çek takası katılımcıları

Tablo 10 Takas odaları hakkında bilgiler

Tablo 11 Bankalararası Takas Odaları Merkezi personeline ilişkin bilgiler