|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
BÖLÜM I
1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu'nun 55 inci maddesi ve
3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında
Kanun'un 6 ncı maddesinin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na verdiği yetki
uyarınca, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben tesviyesini sağlamak
amacıyla tüzel kişiliği haiz Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM)
1985 yılında kurulmuştur. Çek takası faaliyetleri İstanbul ve Ankara takas
odalarında, BTOM Yönetmeliği ile bu Yönetmeliğe ilişkin İzahname esasları
çerçevesinde yürütülmektedir.
Takas işlemleri, 18 Ekim
1993 tarihinden itibaren Bankalararası İstanbul Takas Odası'nda, 16 Haziran 1997
tarihinden itibaren de Bankalararası Ankara Takas Odası'nda elektronik ortamda
yürütülmektedir. 16 Nisan 1998 tarihinde Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda
başlatılan uygulama ile çek takası; isteyen katılımcılarca çek başına işlem
maliyetlerini ve çeklerin naklinde karşılaşılacak riskleri azaltmak ve
işlemleri hızlandırmak amacıyla, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim
Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle elektronik ortamda fiziken
ibraz edilen çeklerle birlikte fiziken ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri
üzerinden yapılmaktadır.
Bu sisteme
katılan bankalar yurt çapındaki tüm şubelerinden takasa konu olabilecek çekleri
Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda işleme alabilmektedirler. Bunun
sonucunda, 31 Aralık 2007 itibariyle çek takasının, ihmal edilebilecek kadar
küçük bir kısmı hariç olmak üzere tamamına yakın bölümü İstanbul Takas
Odası’nda yürütülür hale gelmiştir.
31 Aralık
2007 tarihi itibariyle bankalararası takas odaları faaliyetlerine katılan
üyelerin sayısı 41'dir. Bunlardan 34’ü fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek
takası sistemine katılmaktadır.
Bankalararası
Takas Odaları Merkezi çek takası sistemine katılan tek şubeli 8 bankanın 3'ü fiziken ibrazsız çek takasına,
5'i fiziken ibrazlı çek takasına katılmaktadır. Sadece İstanbul’da faaliyet
gösteren bu bankalar çek takas işlemlerini İstanbul Takas Odasında
yürütmektedir.
Ödeme
sistemleri arasında önemli bir yer tutan çek takası faaliyetlerinin kesintisiz
ve sorunsuz bir şekilde hizmet verebilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle,
sunulan hizmetin kalitesinin ve etkinliğinin artırılabilmesi amacıyla
teknolojik gelişmeler takip edilmekte ve mevcut takas yazılımında ortaya çıkan
gereksinimler de dikkate alınarak iyileştirmeler yapılmaktadır.
BANKALARARASI TAKAS ODALARI
ELEKTRONİK ÇEK TAKAS SİSTEMİNE KATILAN BANKALAR
(31 Aralık 2007 itibariyle)
*Sisteme giriş tarihine göre sıralanmıştır.
Bankalararası
Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin 5 inci maddesi uyarınca Bankalararası
Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Bankacılık ve Finansal Kuruluşlar Genel Müdür ya da Genel Müdür Yardımcısı ile
Türkiye Bankalar Birliği Yönetim Kurulu'nu oluşturan bankaların (Kalkınma ve
Yatırım Bankaları hariç) en az şube müdürü seviyesindeki temsilcilerinden
oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası temsilcisi Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetim Kurulu başkanlık görevini yürütmektedir.
2007
yılında aşağıda yer alan banka temsilcileri BTOM Yönetim Kurulu üyesi olarak
görev almışlardır:
2.
Finansbank A.Ş.,
3.
Fortis Bank A.Ş.,
4.
Oyak Bank A.Ş.,
5.
Şekerbank T.A.Ş.,
6.
Türk Ekonomi Bankası A.Ş.,
7.
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.,
8.
Türkiye Garanti Bankası A.Ş.,
9.
Türkiye Halk Bankası A.Ş.,
10. Türkiye İş Bankası A.Ş.,
11. Türkiye Vakıflar Bankası
T.A.O.,
12. Yapı ve Kredi Bankası
A.Ş.,
|
Tablo 1. Bankalararası Takas Odalarının Personel Yapısı
(31.12.2007 itibariyle) |
|||||
|
|
Proje |
Bilgisayar Uzmanı |
Büro |
Hizmetli |
Toplam |
|
Sorumlusu |
Memuru |
||||
|
Ankara |
1 |
2 |
6 |
1 |
10 |
|
İstanbul |
|
|
4 |
2 |
6 |
|
Toplam |
1 |
2 |
10 |
3 |
16 |
|
Kaynak:
BTOM |
|
|
|
|
|
Bankalararası Takas Odaları
Merkezi’nde 31.12.2007 tarihi itibariyle 10’u Ankara, 6’sı İstanbul Takas
Odası’nda olmak üzere toplam 16 personel çalışmaktadır (Tablo 1). Büro
memurlarından 2 kişi muhasebe ve idari işlerle ilgili görev yapmakta olup,
diğer personel elektronik çek takası sisteminde vardiyalı şekilde işletmen
olarak çalışmaktadır. Büro memurları ve hizmetliler Banka-Sigorta İşçileri
Sendikası (BASİSEN) üyesidirler.
Personelin
5’i yüksek okul, 1’i teknik lise, 2’si meslek lisesi, 5’i lise ve 3’ü ortaokul
mezunudur.
BÖLÜM II
2007
yılında faaliyetlerine devam eden takas odalarında 110.225 milyon YTL tutarında
8.343.108 adet şehir içi, 133.452 milyon YTL tutarında 18.737.418 adet şehir
dışı olmak üzere toplam 243.677 milyon YTL tutarında 27.080.526 adet çek işlem
görmüştür (Tablo 2).
|
Tablo 2. Bankalararası Takas Odalarında İşleme Alınan Çekler |
||||||
|
|
ÇEK ADEDİ |
ÇEK TUTARI (YTL) |
||||
|
Şehir içi |
Şehir dışı |
Toplam |
Şehir içi |
Şehir dışı |
Toplam |
|
|
31 Aralık 2006 |
7.949.783 |
17.398.414 |
25.348.197 |
96.766.880.476 |
107.587.773.179 |
204.354.653.655 |
|
31 Aralık 2007 |
8.343.108 |
18.737.418 |
27.080.526 |
110.224.992.807 |
133.451.816.604 |
243.676.809.411 |
|
Değişim Tutarı |
393.325 |
1.339.004 |
1.732.329 |
13.458.112.331 |
25.864.043.425 |
39.322.155.756 |
|
|
5,0 |
7,7 |
6,8 |
13,9 |
25,9 |
19,2 |
|
Kaynak:
BTOM |
||||||
Ancak, toplam
çek adedinin yüzde 8,1'i muhtelif gerekçelerle iade edilmiş olup, iade edilen
çekler düşüldüğünde, 24.886.415 adet ve 220.465 milyon YTL tutarında çekin
hesaplaşmaya tabi tutulduğu görülmektedir. Hesaplaşmaya tabi tutulan çeklerde,
2006 yılına göre tutar olarak yüzde 17,1, adet olarak ise yüzde 5,6 oranında
artış olmuştur (Tablo 3).
|
Tablo 3.
Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çekler |
||||||
|
|
ÇEK
ADEDİ |
ÇEK
TUTARI (YTL) |
||||
|
Şehir
içi |
Şehir
dışı |
Toplam |
Şehir
içi |
Şehir
dışı |
Toplam |
|
|
31 Aralık
2006 |
7.499.386 |
16.058.849 |
23.558.235 |
91.734.623.343 |
96.523.879.407 |
188.258.502.750 |
|
31 Aralık
2007 |
7.752.794 |
17.133.621 |
24.886.415 |
102.495.278.072 |
117.969.719.837 |
220.464.997.909 |
|
Değişim
Tutarı |
253.408 |
1.074.772 |
1.328.180 |
10.760.654.729 |
21.445.840.430 |
32.206.495.160 |
|
|
3,4 |
6,7 |
5,6 |
11,7 |
22,2 |
17,1 |
|
Kaynak:
BTOM |
||||||
2007 yılında bankalararası takas
odalarında işleme alınan toplam çek tutarında Üretici Fiyat Endeksi (2003=100)’ne göre yüzde 12,6,
hesaplaşmaya tabi tutulan toplam çek tutarında ise yüzde 10,5 oranında reel
artış gerçekleşmiştir.
31 Aralık
2006 – 31 Aralık 2007 döneminde emisyon hacminde yüzde 10,7, bankacılık
sektörünün aktif büyüklüğünde yüzde 15,7 ve takasta işleme alınan toplam çek
tutarında yüzde 19,2 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir.
|
Grafik 1. Bankalararası Takas Odalarında
Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çeklerin Gelişimi |
|
Grafik 2. Bankalararası İstanbul Takas
Odasında İşleme Alınan Çeklerin Toplam İçindeki Payı |
|
|
|
|
|
Kaynak BTOM |
|
Kaynak BTOM |
Bankalararası takas odalarında hesaplaşmaya
tabi tutulan çek adedi 2006 yılına göre yüzde 5,6 oranında, çek tutarı ise
yüzde 17,1 oranında artmıştır (Grafik 1).
1 Ocak 2007–31 Aralık 2007 döneminde
bankalararası takas odalarında işlem gören toplam çek adet ve tutarının
yaklaşık yüzde 100'ü İstanbul Takas Odası’nda gerçekleşmiştir. Elektronik ortamda çek
takasının başladığı 18 Ekim 1993 tarihinden itibaren, İstanbul Takas Odası’na
ibraz edilen çeklerin toplam takas içerisindeki payının yıllar itibariyle
gelişimi Grafik 2’de gösterilmektedir.
İstanbul Takas Odası’nın işlem hacmi,
fiziken ibrazsız çek takası uygulamasının başladığı 16 Nisan 1998 tarihinde
yüzde 67,3 iken, bu tarihten itibaren artan bir seyir izleyerek 2005-2007
yıllarında yüzde 100 seviyesine ulaşmıştır.
31 Aralık
2007 itibariyle fiziken ibraz olmaksızın çek bilgileri üzerinden takas yapan 34
katılımcının genel toplam içindeki payı yüzde 99,9 olarak
gerçekleşmiştir.
|
Grafik 3.
2007 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip
Bankalar |
|
Grafik 4. 2007 Yılı İçinde Bankalararası
Takas Odalarında En Fazla İşlem Hacmine Sahip Bankalar |
|
|
|
|
|
Kaynak BTOM |
|
Kaynak BTOM |
2007 yılı içinde bankalararası takas
odalarında işleme alınan 27.081 bin adet çekin katılımcılar arasındaki dağılımı
incelendiğinde;
-
T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 3.553
bin adet çek
-
Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 3.031 bin adet çek,
-
Akbank T.A.Ş.’nin 2.969 bin
adet çek,
-
T.İş Bankası A.Ş.’nin 2.530 bin adet çek,
-
T. Ekonomi Bankası A.Ş.’nin 1.670 bin adet çek
ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem
hacminin yüzde 51'ini oluşturduğu görülmektedir (Grafik 3).
Aynı inceleme bankaların kendi
nezdlerindeki hesaplar üzerine keşide edilmiş çekler açısından yapıldığında;
-
T.İş Bankası
A.Ş.’nin 3.654 bin adet çek,
-
Akbank T.A.Ş.’nin 3.067 bin adet çek,
-
Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.’nin 2.324 bin adet çek,
-
T.Garanti Bankası A.Ş.’nin 2.322 bin adet çek
-
T.C. Ziraat Bankası A.Ş.’nin 2.194 bin adet çek
ile ilk beş sırada yer aldığı ve işlem hacminin yüzde 50'sini
oluşturduğu görülmektedir (Grafik 4).
|
Grafik 5.
2007 Yılı İçinde Bankalararası Takas Odalarında En Fazla Provizyon Masrafı
Tahsil Eden Bankalar (%) |
|
Grafik 6. 2007 Yılı İçinde Bankalararası
Takas Odalarında En Fazla Provizyon Masrafı Ödeyen Bankalar (%) |
|
|
|
|
|
Kaynak BTOM |
|
Kaynak BTOM |
Şehir dışı çekler için uygulanmakta olan
provizyon masrafları açısından bakıldığında; tahsilat bakımından ilk beş
bankanın toplamın yüzde 93’ünü oluşturduğu görülmektedir (Grafik 5).
Provizyon masrafı ödeyen bankalar
incelendiğinde ise; ilk beş bankanın toplam provizyon masraflarının yüzde 74’ünü
karşıladığı görülmektedir (Grafik 6).
Bankalararası Takas Odaları Merkezi
Yönetim Kurulu’nun Bankalararası Takas Odaları Merkezi ve bu Merkeze bağlı
odaların faaliyetleri ile ilgili olarak yıl içinde yaptığı toplantılarda aldığı
kararlardan önemli görülenleri aşağıda belirtilmiştir.
1.
BTOM Yönetmeliği’nin 8 inci maddesi uyarınca
dönüşümlü olarak ve Bankalararası Ankara ve İstanbul takas odaları için ayrı
ayrı kura çekilmek suretiyle yapılan seçim sonucunda, görev süreleri 25.12.2007
tarihinde sona eren Ankara ve İstanbul Takas Odalarının yönetim komitelerine
aşağıdaki bankaların ilgili şubelerinin iki yıl süre ile üye olarak seçilmesine
karar verilmiştir. (Karar no: 130, Karar tarihi: 13.12.2007)
|
BANKALARARASI ANKARA TAKAS
ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ |
BANKALARARASI İSTANBUL TAKAS
ODASI YÖNETİM KOMİTESİ ÜYELERİ |
|
ABN AMRO Bank A.Ş. |
ABN AMRO Bank A.Ş. |
|
Albaraka Türk Katılım
Bankası A.Ş. |
Albaraka Türk Katılım
Bankası A.Ş. |
|
Asya Katılım Bankası
A.Ş. |
Turkish Bank A.Ş. |
|
Alternatif Bank A.Ş.
(Yedek üye) |
Societe Generale (SA) (Yedek üye) |
2.
BTOM ile Banka-Sigorta İşçileri Sendikası BASİSEN
arasında yapılacak XI. Dönem Toplu İş Sözleşmesi görüşmelerini yürütmek,
uyuşmazlık zaptını veya sözleşmeyi imzalamak ve diğer işlemler için,
T.C. Merkez Bankası Rifat Günay ve/veya Çiğdem Koğar,
Oyakbank A.Ş. Tevfik
Çutur,
T. Garanti Bankası A.Ş. Ejder Odabaş,
T. İş Bankası A.Ş. H.
Ekrem Kürkçü,
T. Vakıflar Bankası T.A.O. Orhan Güney
in yetkili kılınmasına ve yeterli sayıda
gözlemci bulundurulmasına karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi:
13.12.2007)
3- Banka-Sigorta İşçileri Sendikası
(BASİSEN) ile imzalanan X. Dönem Toplu İş Sözleşmesi’nin 32 nci maddesi uyarınca
Disiplin Kurulu’nda Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nu
(İşveren) temsil etmek üzere, Bankalararası Ankara Takas Odası Yönetim Komitesi
Başkanı’nın başkanlığında Nurol Yatırım Bankası A.Ş. ve Turkland Bank A.Ş.’nin
asil, Türkiye Finans Katılım Bankası A.Ş.’nin yedek üye olarak seçilmelerine
karar verilmiştir. (Karar no:129, Karar tarihi: 18.07.2007)
4- Kapatılan takas odalarında çalışan
personelden süresi dolanların emekli edilmesi, istihdamında fayda görülen
personelin diğer odalarda görevlendirilmesi, kalan personelin ise kıdem
tazminatlarının ödenerek görevlerine son verilmesi ve gerekli ödeneğin tahsisi
konusunda 25.09.2002 tarih, 115 no.lu Karar ile Yönetim Kurulu Başkanı’na
verilen yetkinin, diğer özlük haklarının ödenebilmesini de kapsayacak şekilde
genişletilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
5- Haftada 5 gün 24 saat vardiya usulü ile
çalışmakta olan Bankalararası Takas Odaları Merkezi elektronik çek takası
sisteminin vardiya saatlerinin 08.09.2006 tarihinde işletime alınan yeni
yazılım dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi hakkında Yönetim Kurulu
Başkanı’na yetki verilmesine karar verilmiştir.(Karar no: 129, Karar tarihi:
18.07. 2007)
6- Bankalararası İstanbul Takas Odası
Yönetim Komitesi’nin teklifi üzerine, adıgeçen takas odasında bulunan çelik
kasanın Bankalararası Ankara Takas Odası’na devredilmesine, ekonomik ömrünü
tamamlamış ve kullanılmayacak durumda olan diğer demirbaşların Bankalararası
Takas Odaları Merkezi Alım Satım ve İhale İşleri İzahnamesi’nin 27 nci
maddesinde belirtilen kurum, kuruluş veya derneklere hibe edilmesine,
edilemeyenlerin imha edilmesine ve demirbaş kayıtlarından düşülmesine karar
verilmiştir. (Karar no:129, Karar tarihi: 18.07.2007)
7- Bankaların müşterek mülkiyetinde
bulunan kapatılan Bankalararası Adana Takas Odası hizmet yerinin vergi,
sigorta, işyeri yönetim ve yakacak v.b. giderlerinin 2008 yılında da ödenmesine
ve giderlerin yıl sonunda hissedar bankalardan tahsil edilmesine devam
edilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
8- 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak
üzere, BTOM Yönetmeliği'nin 12 nci maddesinin (d) fıkrası gereğince
bankalararası takas odalarına sonradan katılan bankalardan bir defaya mahsus
tahsil edilen katılım payının 27.000.-YTL, 12 nci maddesinin (f) fıkrası
gereğince işletme masrafları karşılığı olarak alınan avansın 850.-YTL olarak
uygulanmasına karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
9- BTOM Yönetim Kurulu'nun 12.12.1991
tarih, 43 no.lu Kararı ile bir bütçe döneminde hesaplar arasında belirlenen
tutarda aktarma yapabilme konusunda yönetim komitelerine verilen yetkiye
ilişkin tutarın, 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere 2.750.-YTL’ye
yükseltilmesine karar verilmiştir. (Karar no:130, Karar tarihi: 13.12.2007)
10- 1.1.2008 tarihinden geçerli olmak üzere,
Bankalararası Takas Odaları Merkezi Alım, Satım ve İhale İşleri İzahnamesi'nin
6 ncı maddesinde yer alan bazı tutarlar yeniden belirlenmiştir. (Karar no:130,
Karar tarihi: 13.12.2007)
Ayrıca;
Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin
faaliyetleri ile ilgili olarak odaların 2008 yılı içinde yapacağı harcamalara
ilişkin bütçe ödenekleri onaylanmıştır.
Bankalararası takas odalarının yıl
içerisinde gereken ödenek ve ek ödenek ihtiyaçları karşılanmıştır.
BTOM adına Bursa’da satın alınan
gayrimenkul ile ilgili dava ve icra takipleri sürdürülmektedir. Söz konusu
davayla ilgili 2007 yılı içinde davalı taraftan tahsil edilen tutar
4.264,58.-YTL olurken, davaya ilişkin toplam tahsil edilen tutar 2007 yılı sonu
itibariyle 28.386,13 YTL’ye ulaşmıştır.
Bankalararası İstanbul Takas Odası’nın
yeni hizmet yerinde bulunan gazlı yangın söndürme sisteminin arızalanarak
gazının boşalması ve söz konusu sistemi kuran firmanın sözleşme hükümlerini
yerine getirmemesi nedeniyle, firmadan alınan teminat mektubu nakte çevrilerek
katılımcı bankalara eşit olarak dağıtılmış ve söz konusu söndürme sistemi FM
200 gazlı yangın söndürme sistemine göre yenilenmiştir.
BASİSEN ile imzalanan X. Dönem Toplu İş
Sözleşmesi uyarınca 01.03.2007 tarihinden geçerli olmak üzere, sözleşmenin
“Ücret Zammı” başlıklı 15/B maddesi uyarınca personelin aylık ücretleri yüzde
11,16, “İşe Giriş Ücreti” başlıklı 14, “Yakacak Yardımı” başlıklı 19, “Yemek
Yardımı” başlıklı 21 ve “Makina Tazminatı” başlıklı 27 nci maddeleri uyarınca
da söz konusu ücret, yardım ve tazminatlar yüzde 10,16 oranında artırılmıştır.
Kapatılan Bankalararası Adana Takas
Odası’nın bankaların müşterek mülkiyetinde bulunan hizmet yerine ilişkin olarak
gayrimenkulün ortak kullanım gideri ve masrafları için toplam 216.-YTL’nin
BTOM’nin 2007 yılı bütçesine dahil edilmeden ödenmiş ve söz konusu tutarın
ilgili odaya hissedar bankalardan hisse payları göz önünde bulundurularak
tahsil edilmiştir.
Bankalararası Ankara Takas Odası’nın eski
hizmet yerinin satışı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından
gerçekleştirilmiş, bedeli hissedar bankalara anılan Fon tarafından
dağıtılmıştır.
BTOM aleyhine Ankara Asliye 2 nci
Ticaret Mahkemesi’nde açılan 2004 / 710 Esas no.lu dava devam etmektedir.
BTOM aleyhine Diyarbakır 3.Asliye Hukuk
Mahkemesi’nde açılmış olan 2004/98 Esas sayılı davanın açılmamış sayılmasına
ilişkin karar temyiz yoluna başvurulmaması nedeniyle kesinleşmiştir.
2006 yılı BTOM Faaliyet Raporu
hazırlanarak basım işlemi gerçekleştirilmiş ve BTOM internet sitesinde
yayımlanmıştır.
Bankalararası Takas Odaları Merkezi
bilgisayar uzmanlarının aylık net ücretleri günün koşullarına göre yeniden
belirlenmiştir.
GSD Yatırım Bankası A.Ş. ve Habib Bank
Limited İstanbul Türkiye Merkez Şubesi sırasıyla 2.11.2007 ve 18.12.2007 tarihi
itibariyle fiziken ibraz edilmeksizin yapılan çek takası sistemine
katılmışlardır.
Ülkemizde mali sektörün kapsamlı olarak
değerlendirilmesi amacıyla Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu
yetkililerince gerçekleştirilen “Mali Sektörün Değerlendirilmesi Programı”
çalışmaları kapsamında BTOM, Uluslararası Mutabakatlar Bankası (BIS) – Ödeme ve
Menkul Kıymet Sistemleri Komitesi tarafından yayımlanan “Sistemik Öneme Sahip
Ödeme Sistemleri İçin Temel Prensipler” çerçevesinde değerlendirilmiştir.
ü BTOM elektronik çek takası
yeni yazılımı kapsamında, Ankara ve İstanbul takas odaları arasında bulunan
mevcut kiralık hattın yedeklenmesi sağlanmış ayrıca ana hat ve yedek hattın
sürekli takip edilebilmesi için operatör ara yüz programına ek yazılım
hazırlanarak kurulmuştur.
ü Ankara ve İstanbul takas
odaları arasındaki internet hatlarının erişim kapasitesi iki katına
çıkarılmıştır.
ü BTOM elektronik çek takası
yeni yazılımı ile ilgili olarak, Bankalararası İstanbul Takas Odası’nda bulunan
sunucuların hafıza kapasitesinin artırılması için satın alınmış olan yeni
hafıza kartlarının montajı yapılmış ve anılan Oda’daki operatör
bilgisayarlarında gerekli yazılım güncellemeler gerçekleştirilmiştir.
ü BTOM elektronik çek takası
yeni yazılımında bankaların kimlik doğrulamasında kullanılan güvenlik
sertifikaları güncellenmiş, söz konusu çalışmalar kapsamında isteyen bankaların
takas elemanları tarafından kullanılan özel şifreler yenilenmiştir.
ü BTOM elektronik çek takası
sisteminin yeni yazılımı kapsamında, bankalara hızlı, güvenilir ve esnek çek
bilgisi dağıtımı yapılabilmesi amacıyla, yüksek standartlı teknoloji uygulaması
gerektiren görüntü transferi ön çalışmaları devam etmektedir.
BÖLÜM III
A-
BİLANÇO
a) AKTİF
KALEMLERİN İNCELENMESİ
Bankalararası Takas Odaları Merkezi'nin dönen ve duran
varlıklar kalemlerinden oluşan aktif kıymetleri toplamı 2006 yılında 28.599 YTL
iken, 2007 yıl sonu itibariyle 26.233 YTL olarak gerçekleşmiştir.
i- Dönen Varlıklar
1) Bankalar
2007 yıl sonu itibariyle bir önceki yıla göre reel yüzde
13,4 azalarak 26.233 YTL olan toplam aktiflerin tamamı bankalar kaleminden
oluşmaktadır. Bu tutarı, Bankalararası Takas Odalarında çalışan personelin 2007
Aralık ayındaki ücretlerinden yapılan vergi, fon, prim ve sendika kesintileri
oluşturmaktadır. Bu hesap 2008 Ocak ayında tasfiye edilmiştir.
ii- Duran Varlıklar
1) Gayrimenkuller:
“Maddi Duran Varlıklar” içinde yer alan gayrimenkullerin
toplam tutarı yıl sonu itibariyle 19.556 YTL olarak gerçekleşmiştir.
Gayrimenkuller, “Bankalararası Takas Odaları Merkezi-BTOM” tüzel kişiliği adına
satın alınmış olan Bankalararası İstanbul, İskenderun, Edirne ve Bursa Takas
Odalarına ait hizmet yerleri ile Bankalararası Ankara Takas Odası hizmet
binasındaki Merkez’e ait 5050/1.800.000 hisseden oluşmaktadır.
2)- Menkuller:
31 Aralık 2006 tarihi itibariyle 305.527 YTL olan
menkuller toplamı, 2007 yılı içerisinde yapılan 4.288 YTL'lik bilgisayar
donanım alımları nedeniyle yıl sonunda 309.815 YTL olarak gerçekleşmiştir.
3)- Diğer Maddi
Olmayan Duran Varlıklar:
2006 yılında 190.604 YTL olan diğer maddi olmayan duran
varlıklar kalemi 2007 yıl sonu itibariyle 192.593 YTL olarak gerçekleşmiştir.
4) Birikmiş
Amortismanlar:
Duran varlıklar hesabı altındaki tüm kalemlerin tamamına
amortisman ayrılmıştır. Birikmiş amortismanlar 2007 yılında, maddi duran
varlıklar için 329.371 YTL, maddi olmayan duran varlıklar için 192.593
YTL olmak üzere toplam 521.964 YTL olarak bilançonun aktifinde (-) olarak yer
almaktadır. 2006 yılında 515.687 YTL tutarında olan birikmiş amortismanlar 2007
yılında duran varlıklara yapılan yatırım nedeniyle 6.277 YTL’lik artış
göstermiştir.
Aktifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle
karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.
b) PASİF KALEMLERİN
İNCELENMESİ
Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin, ödenecek vergi
ve diğer yükümlülüklerden oluşan pasif kaleminin toplamı 2007 yılında 26.233
YTL olarak gerçekleşmiştir.
Kısa Vadeli Yabancı
Kaynaklar
1) Alınan
Avanslar:
Bankalardan 2007 yılı içinde takas odaları faaliyetleri
nedeniyle alınan avanslardan yapılan harcamalardan kalan bakiye yıl sonunda
bankalara iade edildiğinden, bu kalemin bakiyesi bilançoda sıfır olmuştur.
2) Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler:
Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesabı,
bankalararası takas odalarında çalışan personelin 2007 yılının Aralık ayı
ücretlerinden kesilen ve kanuni kesintiler ile işveren katkısı olarak ilgili
kuruluşlara 2008 yılının Ocak ayı içerisinde ödenen vergi, fon, prim ve sendika
kesintilerinin toplamından oluşmaktadır. Söz konusu kalem 2006 yılında 24.469
YTL iken, 2007 yılında reel yüzde 1,2’lik artışla 26.233 YTL olarak
gerçekleşmiştir.
Pasifte yer alan kıymetlerin yıllar itibariyle
karşılaştırmalı dağılımı Ek Tablo 1’de gösterilmiştir.
c) NAZIM HESAPLAR
Nazım hesaplar, muhtelif firmalara sözleşme karşılığı
yaptırılan işler nedeniyle alınan 2 adet teminat mektubunun toplam tutarı olup;
2007 yılında 2006 yılına göre herhangi bir değişiklik olmadan 13.160 YTL olarak
gerçekleşmiştir.
B- GELİR-GİDER
TABLOSU
Bankalararası Takas Odaları Merkezinin bankalardan tahsil
edilen paralar ile katılım paylarından karşılanan harcamaları 2006 yılına göre
404.845 YTL azalarak 952.115 YTL’ye
gerilemiştir.
a) GELİRLER
Bankalardan Tahsil Edilen Paralar:
Bankalararası takas odaları faaliyetleri nedeniyle
yapılan masrafları karşılamak amacıyla Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetmeliği'nin
12 nci maddesi hükümleri çerçevesinde katılımcılardan 2007 yılı içinde, işletme
masrafları karşılığı olarak bir önceki yıla göre yüzde 30’luk bir azalışla
952.115 YTL tahsil edilmiştir.
b) GİDERLER
Bankalararası takas odalarında 2007 yılı içinde yapılan
harcamaların ilgili takas odalarına ve masraf türlerine göre dökümü Ek Tablo
3’te gösterilmiş olup, söz konusu giderlerdeki gelişmeler aşağıda
özetlenmiştir.
1) Gayrimenkullere Ait Satın Alma, Vergi ve Sair
Giderler:
Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet
yerlerine ilişkin vergi ve sair giderler ile çevre temizlik vergisi toplamı
2007 yılında bir önceki yıla göre yüzde 3,5 oranında artarak 3.112 YTL
olmuştur.
2) Hizmet Yeri Yangın Sigortası Giderleri:
Bankalararası Takas Odaları Merkezi adına kayıtlı hizmet
binalarının 2007 yılı içinde yangın tehlikesine karşı yaptırılan sigorta
giderleri tutarı bir önceki yıla göre yüzde 58 oranında azalarak 1.306 YTL
olmuştur.
3) Bilgisayar Donanım Giderleri:
2006 yılında 5.626 YTL olarak gerçekleşen donanım
harcamaları, 2007 yılında 4.288 YTL’ye gerilemiştir.
4) Bilgisayar Yazılım Giderleri:
2006 yılında 979 YTL olan bilgisayar yazılım giderleri,
2007 yılında esas olarak Bankalararası Takas Odaları Merkezi web sitesi
güvenlik sertifikası ile antivirüs yazılım programları alımları nedeniyle 1.989
YTL’ye yükselmiştir.
5) Bina Tadilat ve Onarım Giderleri:
2006 yılında Bankalararası Ankara Takas Odası’nın
yenileme harcamaları ve İstanbul Takas Odası’nın yeni hizmet yerine taşınması
nedeniyle 82.541 YTL olan bu gider kalemi, 2007 yılında Bankalararası İstanbul
Takas Odası’na ait tadilat ve onarım giderleri nedeniyle 7.772 YTL olarak
gerçekleşmiştir.
6) Elektronik Cihaz Sigorta Gideri:
2006 yılında 1.205 YTL olan sigorta giderleri, 2007 yılında
1.601 YTL'ye yükselmiştir.
7) Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri,
Yolluklar ve Kanuni Kesintiler:
Banka-Sigorta İşçileri Sendikası (BASİSEN) ile yapılan X.
Dönem Toplu İş Sözleşmesi uyarınca, personelin ücretlerine 1 Mart 2007
tarihinde yüzde 11,16 oranında zam yapılmasına rağmen çalışan sayısında görülen
azalış sonucu personel giderleri kalemi bir önceki yıla göre yüzde 14,4’lük bir
azalışla 748.222 YTL olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2006 yılında
toplam giderler içerisinde yüzde 64,4'lük paya sahip olan söz konusu kalemin
payı 2007 yılında toplam giderlerdeki azalışa bağlı olarak yüzde 78,6’a
yükselmiştir.
8) Ayni Yardımlar:
2007 yılı içinde ayni yardımlar toplamı bir önceki yıla göre
320 YTL artarak 3.990 YTL olarak gerçekleşmiştir.
9) Sağlık Yardımları:
2007 yılında sağlık yardımları tutarı 8.487 YTL azalarak
toplam 36.122 YTL olmuştur.
Personel için yapılan giderler toplam olarak dikkate
alındığında;
-
Personel Ücreti, İkramiye, Fazla Çalışma Ücretleri, Yolluklar ve Kanuni
Kesintiler için 748.222 YTL,
-
Ayni Yardımlar için 3.990 YTL,
-
Sağlık Yardımları için 36.122 YTL
olmak üzere toplam 788.334
YTL’lik bir gider oluşmuştur.
2006 yılı içerisinde personele ilişkin söz konusu
kalemlerin toplam giderler içindeki payı yüzde 68 iken, 2007 yılında bu oran
yüzde 83’e yükselmiş, ancak toplam personel giderleri 2006 yılına göre reel
olarak yüzde 19 oranında azalış göstermiştir.
10) Satın Alınmış Demirbaş Giderleri:
2006 yılında 580 YTL iken, 2007 yılında demirbaş alımı
yapılmamıştır.
11) Bakım Onarım Giderleri:
Bankalararası Takas Odaları hizmet binaları ile
kullanılan demirbaş eşyanın 2007 yılı içindeki bakım ve onarım giderleri
toplamı bir önceki yıla göre 112.660 YTL azalarak 26.286 YTL’ye gerilemiştir.
12) Haberleşme Giderleri:
2007 yılı içinde kiralık hat ile internet erişim
hizmetine ödenen ücretleri de kapsayan haberleşme giderleri, 2006 yılına göre
9.734 YTL azalarak 66.203 YTL olmuştur.
13) Elektrik Su Giderleri:
Bir önceki yıla göre 18.890 YTL azalan elektrik ve su
giderleri toplamı 12.079 YTL olmuştur.
14) İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri:
Bankalararası Takas Odaları hizmet binalarının ısıtılması
ve yönetim amacıyla yapılan harcamalar toplamı bir önceki yıla göre 3.613 YTL
azalarak 15.899 YTL’ye gerilemiştir.
15) Matbua ve Kırtasiye Giderleri:
Matbua ve kırtasiye giderleri, bir önceki yıla göre 1.622
YTL azalarak 2.123 YTL’ye gerilemiştir.
16) Bilgisayar Tüketim Malzemesi:
Bilgisayar tüketim malzemesi bir önceki yıla göre 4.705
YTL azalarak 2007 yılında 1.220 YTL olarak gerçekleşmiştir.
17) Temizlik Malzemesi Giderleri:
Bankalararası Takas Odalarında temizlik malzemesi
giderleri bir önceki yıla göre 1.804 YTL azalarak 2007 yılında 500 YTL
olmuştur.
18) Avukatlık Ücreti:
2006 yılında ödenen 5.300 YTL’lik avukatlık ücreti, 149
YTL artarak, 2007 yılında 5.449 YTL olmuştur.
19) Mali Müşavirlik Ücreti:
2006 yılında 2.000 YTL mali müşavirlik ücreti ödenirken,
söz konusu ücret 2007 yılında 2.300 YTL olarak gerçekleşmiştir.
20) Sair Giderler:
Sair giderler kalemi bir önceki yıla göre 5.474 YTL
azalarak 3.243 YTL olarak gerçekleşmiştir.
21) Yurt içi Seyahat Gideri:
2006 yılında elektronik çek takası eğitimi ve kurulumu
nedeniyle 44.115 YTL olarak gerçekleşen yurt içi seyahat ücreti, yazılım
güncellenmesi ve şifre değişiklikleri için yapılan sınırlı sayıdaki seyahatler
nedeniyle 2007 yılında 8.403 YTL olmuştur.
Bankalararası takas odalarındaki faaliyetlerin etkin bir şekilde
yerine getirilmesi sonucu 2007 yılında toplam harcamalar bir önceki yıla göre
yüzde 30 azalırken, aynı dönemde hesaplaşmaya tabi tutulan çek adedi yüzde 5,6
artmıştır. Bu çerçevede, yıl içinde yapılan harcamaların hesaplaşmaya tabi
tutulan çek adedine oranını gösteren çek başına maliyet 2006 yılında 5,8 Ykr
iken, 2007 yılında yüzde 33,6 azalışla 3,8 Ykr’ye gerilemiştir (Grafik 7).
|
Grafik
7. Bankalararası Takas Odalarında Hesaplaşmaya Tabi Tutulan Çek Adetleri ile
Çek |
|
|
|
Kaynak: BTOM |
Benzer hesaplama işleme alınan çek adetlerine göre
yapıldığında 2006 yılında 5,4 Ykr olan çek başına maliyetin 2007 yılında 3,5
Ykr’ye gerilediği görülmektedir.
2007 yılında yapılan giderlerden bankalara eşit olarak
paylaştırılan tutarlar düşüldükten sonra, 2007 yılı avansının kapatılmasında
kullanılan toplam çek adedine göre hesaplanan çek maliyeti 3,4 Ykr olmuştur.
Bankalararası Takas Odaları Merkezi’nin 2007 yılında yapılan
harcamalarının çek başına maliyetini etkileyen kalemler incelendiğinde, bu
maliyetin yüzde 79’luk kısmını personel ücretlerinin oluşturduğu görülmektedir.
Haberleşme giderleri (yüzde 7), sağlık yardımları (yüzde 4), Bakım Onarım
Giderleri (yüzde 3), İşyeri Yönetim ve Yakacak Giderleri (Yüzde 2), Elektrik Su
Giderleri (yüzde 1,3) Yurt İçi Seyahat Ücreti (yüzde 0,9), Bina Tadilat ve
Onarım Giderleri (yüzde 0,8) çek başına maliyeti etkileyen diğer önemli
kalemler olarak ortaya çıkmaktadır (Ek Tablo 7).
BÖLÜM IV
Tablo 1 Bankalararası Takas Odaları
Merkezi Bilançosu
Tablo 2 Bankalararası Takas Odaları
Merkezi Gelir-Gider Tablosu
Tablo 3 Giderlerin takas odalarına göre
dağılımı
Tablo 4 Ödenek ve
harcamaların takas odaları arasında
dağılımı
Tablo 5 Çek adet ve tutarlarının yıllar
itibariyle gelişimi (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)
Tablo 6 Çek adet ve tutarlarının yıllar
itibariyle gelişimi (İşleme Alınan)
Tablo 8 Yıllar
itibariyle harcamaların çek başına
maliyete yansıması (Hesaplaşmaya Tabi Tutulan)
Tablo 10 Fiziki ibraz olmaksızın yapılan
çek takası katılımcıları
Tablo 11 Takas odaları hakkında bilgiler
Tablo 12 Bankalararası Takas Odaları
Merkezi personeline ilişkin bilgiler